به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، به نقل از روابط عمومی مؤسسه خانه کتاب، کارگاه آموزش و آشنایی با شماره استاندارد بین المللی کتاب؛ شابک (ISBN) با هدف آموزش استفاده درست و صحیح از شابک عصر دوشنبه (۲۳ مردادماه) با حضور روح‌الله سلطانی، کارشناس مسئول واحد شابک خانه کتاب، ناشران، ناشر ـ مؤلفان و علاقه‌مندان در سرای کتاب مؤسسه خانه کتاب برگزار شد.

در ابتدای این جلسه، روح‌الله سلطانی با بیان این‌که آموزش و آشنایی با کارکردها و موضوع‌های مرتبط با شابک هر دو هفته یک‌بار در مؤسسه خانه کتاب برگزار می‌شود، اظهار کرد: شابک شماره‌ای منحصر به فرد برای کتاب در سطح بین‌المللی است. شابک در حقیقت نماینده‌ای برای سایر مشخصات کتاب در سیستم‌های مکانیزه است. در سال ۱۹۶۶ تعدادی از ناشران و توزیع‌کنندگان کتاب در اروپا به کارگیری رایانه را برای پردازش سفارش‌ها و کنترل موجودی انبار کتاب مورد بررسی قرار دادند. حاصل این بررسی نشان می‌داد که پیش‌نیاز یک نظام ماشینی و کارا، وجود شماره‌ای یکتا و ساده برای شناسایی اقلام قابل انتشار است.

وی ادامه داد: برای نخستین‌بار در سومین گردهمایی بین‌المللی تحقیق درباره بازار کتاب در نوامبر ۱۹۶۶ (آبان ۱۳۴۵) این مسأله مطرح شد. با همکاری کشورهای انگلستان و امریکا و سازمان جهانی ایزو و با استفاده از تجربیات شماره SBN در سال ۱۹۷۰ استاندارد ایزو ۲۱۰۸ ایجاد شد. این استاندارد اصول و روش شماره‌گذاری استاندارد بین‌المللی کتاب را تعریف می‌کند. همچنین مسئولیت هماهنگی بین‌المللی این نظام بر عهده سازمان بین‌المللی شابک  واقع در کشور آلمان، شهر برلین بوده است. در حال حاضر ۲۰۰ کشور عضو نظام شابک هستند و مقرر سازمان جهانی شابک در لندن قرار دارد.

مدیر امور شابک مؤسسه خانه کتاب با اشاره به تاریخچه شابک در ایران گفت: ایران در سال  ۱۳۷۲ به مدت یک سال به عضویت آزمایشی شابک درآمد و شناسه ۹۶۴ به ایران اختصاص پیدا کرد. تا این‌که در سال ۱۳۷۵ درج شابک بر روی کتاب‌ها اجباری شد و در سال ۱۳۸۵ شناسه ۶۰۰ به ایران اختصاص پیدا کرد.

سلطانی ادامه داد: انجام مراحل عضویت ناشران در نظام، همراهی ناشر با هدف استفاده صحیح از شابک، اعلام و راهنمایی تغییرات شابک، برگزاری کارگاه‌های آموزشی در این خصوص، حضور فعال در سمینارهای سالانه ISBN، ترجمه اطلاعات ناشران و ارسال به سازمان جهانی و… از جمله وظایف مؤسسه شابک است.

وی با اشاره به عملکردهای مؤسسه شابک گفت: افزایش استفاده از شابک از صفر  در سال ۱۳۷۲ به ۹۷% در سال ۱۳۹۵ از جمله فعالیت‌های این مؤسسه بوده است. همچنین در راه‌اندازی شابک تاجیکستان کمک و همراهی داشتیم. در سال ۲۰۰۴ نشست سالانه شابک در ایران برگزار شد و در حال رایزنی در خصوص راه‌اندازی شابک افغانستان هستیم.

وی به کاربرد شابک در مراکز نشر، توزیع و فروش اشاره کرد و گفت: شابک در این مراکز در آمار تولید، محاسبات و صدور صورت حساب، فروش، کنترل موجودی، فرآیند سفارشات، کنترل اطلاعات فروش، توزیع و… کاربرد دارد. اما در کتابخانه‌ها در سیستم گردش در امانت کتابخانه، فهرست‌های ماشینی و فهرست‌های مشترک، جست‌وجو در بانک‌های اطلاعاتی، سیستم‌های ماشین‌خوان، ثبت آمار، امانت بین کتابخانه‌ای و .. شابک نقش مهمی دارد.

سلطانی افزود: پیش از ۲۰۰۷ ساختار شابک از ۱۰ رقم تشکیل شده بود اما از سال  ۲۰۰۷ به بعد از ۱۳ رقم تشکیل شده است که دلیل این تغییر را می‌توان در افزایش ظرفیت شماره‌گذاری نظام شابک به دلیل افزایش روزافزون انتشارات الکترونیکی و در‌ نتیجه تولید آثار در قالب‌ها و ویرایش‌های مختلف دانست. همچنین شابک ۱۰ رقمی در پیش‌بینی اولیه – سال ۱۹۶۰ – برای کتاب‌های چاپی طراحی شده بود و تنها برای ۱۰ بیلیون عنوان قابل استفاده بود.

به گفته وی شابک در کتاب‌های چاپی، انتشارات بریل، انتشاراتی که ناشر قصد ندارد در فواصل زمانی منظم روزآمد و یا به‌طور نامحدود و پی در­ پی منتشر کند، کاربرد دارد. همچنین شابک در مقالات خاص یا جزئی از منبع خاص ادواری اما نه همه منابع ادواری، نقشه‌ها، کتاب‌های صوتی روی کاست، لوح فشرده یا DVD کتاب‌های گویا، کتاب‌های الکترونیک بدون توجه به شکل فیزیکی مانند نوارهای ماشین‌خوان، کاست­‌ها و یا لوح‌های فشرده یا روی اینترنت استفاده می‌شود.

سلطانی با بیان این‌که در کتاب‌هایی که ناشران مشترک دارند، شابک ناشری که پخش کتاب را بر عهده دارد روی کتاب درج می‌شود، گفت: اگر ناشری بدون هیچ تغییری کتاب را  تجدیدچاپ کند شابک آن تغییری نمی‌کند. اما اگر ناشر دیگری کتاب را بدون هیچ تغییری تجدیدچاپ کند شابک ناشر جدید باید استفاده شود. همچنین به شکل‌های مختلف یک اثر اعم از جلد گالینگور، جلد شومیز، قطع‌های مختلف و … شابک جداگانه‌ای در نظر گرفته می‌شود. همچنین با هر کتاب یا ویرایشی متفاوتی از آن شابک جداگانه‌ای اختصاص پیدا می‌کند. آثاری که به صورت الکترونیک عرضه می‌شوند مانند کتاب‌های الکترونیک برای کامپیوتر یا تلفن همراه، لوح فشرده یا آثار اینترنتی و محصولات آموزشی اگر چه به صورت متن و چه به همراه تصویر، صدا، فیلم باشند، باید شابک بگیرند.

وی اظهار کرد: نداشتن یا رعایت نکردن محل خط تیره در میان اعداد شابک، استفاده از شابک مشابه و تکراری برای کتاب‌های متفاوت، استفاده از شابک ناشر دیگر، غلط تایپی در چاپ اعداد شابک، تفاوت شابک شناسنامه با پشت جلد و یا فیپا و… از جمله اشتباهات رایج در استفاده از شابک است.

در ادامه این جلسه، ناشران، ناشر – مولفان به ارائه نظرات، پیشنهادات و پرسش‌های خود درباره موضوع‌های مختلف شابک پرداختند.

Seo wordpress plugin by www.seowizard.org.